22 października 2017 Zaloguj
Drukuj   Wróć
Rola informacji i edukacji

Dlaczego informacja jest taka ważna?

Nowoczesne metody ochrony przed powodzią zakładają, że społeczności lokalne, w tym użytkownicy terenów zalewowych (mieszkańcy, instytucje, obiekty użyteczności publicznej, zakłady produkcyjne zlokalizowane na terenach zalewowych), mogą sami skutecznie chronić siebie i swój dobytek. Jakie są warunki powodzenia takiej koncepcji? Podstawowym jest z pewnością wiedza mieszkańców, właścicieli firm oraz pracowników samorządów lokalnych o tym, że są zagrożeni powodzią, znajomość potencjalnych skutków powodzi oraz metod ochrony przed tymi skutkami. Wydaje się to oczywiste, szczególnie wtedy, kiedy mówimy o roli informowania i ostrzegania ludzi w trakcie powodzi, ale nie zawsze zdajemy sobie sprawę, jak duże jest znaczenie informacji w profilaktyce przeciwpowodziowej.

Skutki powodzi można znacznie zmniejszyć przez właściwe przygotowanie się do niej: trwałe zabezpieczenie mienia (zastosowanie specjalnych konstrukcji budynków, materiałów wodoodpornych), opracowanie instrukcji postępowania w czasie powodzi (również przez indywidualnych mieszkańców) oraz budowę lokal­nych systemów ostrzeżeń i sygnalizacji powodziowej. Wymaga to jednak pieniędzy, których nikt nie wydaje bez przeświadczenia, że to, co robi, jest rozsądne i opłacalne. A można się o tym przekonać dopiero wtedy, kiedy się zna zagrożenie i przewidywane skutki powodzi.

Osiągnięcie wymaganego poziomu wiedzy na temat zagrożeń - to jeden problem, drugi - to podtrzymanie tej wiedzy przez długie okresy bez powodzi. Potrzebne jest do tego wsparcie ze strony samorządu lokalnego oraz struktur administracji szczebla powiatowego i wojewódzkiego. Bez tego trudno wyobrazić sobie, utrzymywaną latami, gotowość do ciągłego inwestowania w systemy zabezpieczające przed powodzią, która może pojawić się za kilkanaście, a może nawet kilkadziesiąt lat.

„No terenie województwa opolskiego mniej ucierpiały obszary, które są często zalewane przez powódź, ponieważ tam mieszkamy są na nią przygotowani - od dawna nie mają drewnianych podłóg, tynków wapiennych, drewnianych schodów i dokładnie wiedzą, gdzie w przypadku zagrożenia zaprowadzić swoje krowy. Jak przyszła informacja, że trzeba się ewakuować to wszyscy wyjechali. Śmiałem się nawet, że z tq świadomością przesadzają, kiedy kilka tygodni po katastrofie okazało się, że nie możemy do nich zawieźć żadnej delegacji zagranicznej, żeby pokazać rozmiary zniszczenia, ho ludzie wszystko już posprzątali, umyli- nie było już o czym rozmawiać."

(Wypowiedź wojewody opolskiego, Ryszarda Zembaczyńskiego, „Poradnik Ekologiczny dla Samorządów", 6/98)

 

W jakim zakresie informować?

Mieszkańcy i użytkownicy terenów zagrożonych powinni być informowani, w miarę systematycznie, o następujących sprawach:

  • zasięgu przewidywanej powodzi (np. „stuletniej") i usytuowaniu obiektów na tym terenie, czyli o stopniu zagrożenia
  • lokalnym systemie ochrony przed powodzią
  • zasadach działania lokalnego systemu rozpowszechniania ostrzeżeń i systemu eagowania na powódź
  • właściwych sposobach zachowania się w czasie powodzi
  • metodach zabezpieczenia budynków przed powodzią
  • metodach likwidacji skutków powodzi.

 

Lokalny system ochrony przed powodzią

Informacja na temat lokalnej strategii ochrony przed powodzią powinna zawierać opis metod zarówno technicznych, jak i nietechnicznych, jakie gmina lub powiat stosuje lub zamierza stosować na swoim terenie (np. zbiorniki, obwałowania, poldery, system ostrzeżeń i reagowania itp.).

 

Stopień zagrożenia powodziowego

Wszyscy potencjalnie zagrożeni powodzią powinni otrzymać informację o za­sięgach i maksymalnej głębokości zalewów, częstotliwości powodzi, najbliższych bezpiecznych miejscach itp. Informacja ta powinna być systematycznie powtarzana na przykład raz do roku.

 

Lokalny system ostrzeżeń l reagowania na powódź

Użytkownicy terenów zalewowych powinni znać lokalne sposoby ostrzegania przed powodzią (rodzaje sygnałów alarmowych, częstotliwość fal stacji radiowych nadających komunikaty powodziowe, numery telefonów informacyjnych) oraz wiedzieć, jak na nie reagować (znać miejsca ewakuacji ludzi i zwierząt, proponowane trasy ewakuacji indywidualnej, lokalizację punktów pomocy i punktów informacyjnych).

 

Sposoby przygotowania się do powodzi

Władze lokalne powinny zachęcać mieszkańców do opracowania indywidualnego (rodzinnego) planu postępowania na wypadek powodzi. Plan, rozpowszechniany np. W postaci broszur, powinien zawierać ustalenia: gdzie udać się w przypadku konieczności ewakuacji, co zabrać ze sobą, jak zabezpieczyć mieszkanie oraz gdzie będzie „skrzynka kontaktowa" dla członków rodziny.

Instrukcje postępowania w czasie powodzi (w celu zabezpieczenia zdrowia i życia pracowników oraz mienia) powinni opracować również pozostali użytkownicy terenów zalewowych (instytucje, zakłady pracy itp.). Poza sposobami zabezpieczania majątku firm i instytucji powinny one obejmować metody zabezpieczania środowiska przed wtórnym skażeniem lub zagrożeniem w wyniku awarii (wybuchu, pożaru itp.) Spowodowanej powodzią.

 

Sposoby przygotowania obiektów do powodzi

Informacja powinna obejmować opis praktycznych sposobów budowy i konstrukcji budynków, wodoodpornych materiałów budowlanych, metod uszczelniania itp. (patrz poprzedni rozdział).

 

Usuwanie skutków powodzi

Dość znaczna część strat i skutków powodzi wynika z braku wiedzy o tym, jak sobie radzić zaraz po powodzi. Dotyczy to nie tylko technik ratowania zawilgoconego dobytku, wykonywania prac oczyszczających i osuszających (takich jak dezynfekcja, odgrzybianie, postępowania z wodą i żywnością itp.), ale również zapewnienia ludności dotkniętej powodzią pomocy socjalnej i psychologicznej.

 

Użyteczne adresy l telefony

Wszędzie powinny być dostępne numery telefonów informacyjnych, a także adresy firm i instytucji oferujących pomoc i specjalistyczne usługi.

 

Jak informować?

Do dyspozycji mamy bardzo wiele sposobów prowadzenia akcji informacyjnych. Podstawową sprawą jest osiągnięcie możliwie dużej skuteczności, dlatego najlepsze efekty daje równoczesne stosowanie różnych form dostosowanych do poziomu świadomości odbiorcy, jego wieku, wykształcenia, a także rodzaju informacji jaką chcemy przekazać.

Inaczej powinno się przygotowywać informacje dla dzieci i młodzieży (najlepiej w formie zabaw i gier lub zadań praktycznych), a inaczej dla dorosłych (ważne jest uzasadnienie podejmowanych działań, wskazane są również przykłady dobrych rozwiązań).

Poniżej omówiono niektóre, z możliwych do zastosowania w profilaktyce powodziowej, formy rozpowszechniania informacji.

 

Media

Jedną z najskuteczniejszych form informowania i edukacji są programy w lokalnym radiu i telewizji oraz artykuły w lokalnej prasie. Dlatego władze odpowiedzialne za ochronę przeciwpowodziową powinny nawiązać z nimi stałą współpracę, ustalając zakres obowiązków obu stron. Ustalenia powinny dotyczyć przede wszystkim:

-        Zagwarantowania w radiu i TV czasu antenowego na ostrzeżenia i komunikaty w czasie powodzi,

-        Zagwarantowania miejsca (czasu antenowego) na publikacje przypominające o zagrożeniu, o sposobach ochrony swojego domu i wyposażenia itp. W okresie bez powodzi,

-        Warunków współpracy, sposobów przekazywania mediom informacji i osób od­powiedzialnych personalnie za wzajemne kontakty.

Komercyjny charakter części mediów powoduje, że poza okresem samej powodzi trudno jest je zainteresować tematyką powodziową. Wykorzystuje się więc w tym celu różne preteksty: rocznice powodzi, zakończenie kolejnego etapu realizacji prac zabezpieczających przed powodzią, otwarcie wystawy na temat powodzi historycznych itp.

Innym problemem są przekłamania, jakie pojawiają się w publikowanych materiałach. Można je wyeliminować przekazując dziennikarzom informacje w formie krótkich notatek, napisanych prostym językiem. Z tego samego powodu dobrze jest utrzymywać kontakt z tą samą grupą dziennikarzy - po jakimś czasie wiedzą oni na tyle dużo o powodzi, że sami korygują błędy.

 

Druki ulotne

Materiały informacyjne, takie jak listy, ulotki czy broszury, nadają się świetnie do przekazywania wszelkiego rodzaju porad, instrukcji postępowania, użytecznych adresów, telefonów alarmowych itp., czyli zarówno informacji istotnych z punktu widzenia profilaktyki, jak i informacji, które powinny być „pod ręką" w razie zagrożenia. Mogą one być rozsyłane pocztą do wszystkich mieszkańców, umieszczane w widocznych miejscach (np. Na klatkach schodowych, w środkach komunikacji), rozpowszechniane w miejscach publicznych, takich jak: siedziby władz samorządowych i administracyjnych, urzędy, szkoły, ośrodki zdrowia, kościoły, sklepy, kluby itp. Lub przekazywane bezpośrednio do rąk zainteresowanych osób (np. Na specjalnych spotkaniach poświęconych powodzi).

 

Znaki wielkiej wody

„Znaki wielkiej wody", to tablice upamiętniające powodzie historyczne. Są one bardzo skuteczną metodą przypominania mieszkańcom, że żyją na terenach zagrożonych powodziami. Wiele takich znaków umieszczano dawniej w widocznych miejscach na budynkach dla przestrogi przyszłym pokoleniom. Zamiast tablic na budynkach, można dla upamiętnienia powodzi ustawić w publicznych miejscach specjalne słupy lub obeliski z zaznaczonymi poziomami największych powodzi.

 

Internet

Nie do pominięcia jest znaczenie i rola informacyjna Internetu - nowego medium, które również w Polsce rozwija się coraz szybciej. Jak dynamiczne jest to medium świadczy fakt, że już w pierwszych dniach powodzi w 1997 roku powstały strony WWW, na których można było znaleźć informacje o aktualnej sytuacji powodziowej na danym terenie i apele o pomoc dla powodzian (niejeden transport z indywidualną pomocą dotarł pod wskazany adres, właśnie na apel „Internauty").

Na podstawie doświadczeń innych krajów można powiedzieć, że Internet nadaje się najlepiej do udostępniania poradników, podręczników i informacji fachowych oraz do niektórych form edukacji dzieci.

Wiele gmin ma już dzisiaj swoje strony WWW w Internecie - warto na nich poświęcić trochę miejsca zagrożeniom środowiskowym.

 

Współpraca z organizacjami pozarządowymi

Warto nawiązać współpracę z organizacjami społecznymi, młodzieżowymi i pozarządowymi, działającymi na danym obszarze, gdyż są one zwykle bardzo pomocne w rozpowszechnianiu informacji i prowadzeniu działań edukacyjnych.

 

W jakim zakresie i jak edukować?

Działania informacyjne w zakresie zagrożenia powodziowego powinna uzupełniać systematyczna, odpowiednio przygotowana edukacja dzieci i młodzieży w szkołach oraz w miarę możliwości edukacja dorosłych.

 

Szkolenia

Szkolenia i kursy są znakomitą formą podnoszenia wiedzy i kwalifikacji w zakresie metod ochrony przed powodzią pracowników firm i instytucji usytuowanych na terenach zalewowych, pracowników administracji samorządowej odpowiedzialnych za bezpieczeństwo w gminach oraz instytucji publicznych i służb zwyczajowo zaangażowanych w ochronę przeciwpowodziową, takich jak straż pożarna, służba zdrowia, opieka społeczna itp.

Natomiast wszystkim mieszkańcom, zainteresowanym szczegółowo metodami ochrony przed powodzią władze powinny zapewnić możliwość skorzystania z doradztwa technicznego prowadzonego przez specjalistów w zakresie technologii i techniki budowania na terenach zalewowych, materiałów budowlanych, metod zabezpieczania budynków przed dostaniem się do nich wód powodziowych, sposobów osuszania zalanych obiektów itp.

 

Edukacja dzieci l młodzieży

Prowadzenie edukacji w szkołach w zakresie powodzi wymaga opracowania specjalnego programu i przeszkolenia nauczycieli. Program powinien obejmować podstawowy zakres wiedzy na temat:

-        Definicji powodzi, rodzajów powodzi i ich przyczyn

-        Zagrożeń, jakie stwarza powódź dla środowiska, ludzi i zwierząt

-        Historii lokalnych powodzi

-        Lokalnego systemu ochrony przed powodzią, systemu ostrzeżeń i reagowania na powódź (stopień zagrożenia, sygnalizacja, zalecane sposoby postępowania przed, w czasie i po powodzi)

-        Indywidualnych sposobów zabezpieczania się przed powodzią

-        Likwidacji skutków powodzi. Program można realizować poprzez:

-        Lekcje (proponuje się opracowanie specjalnych materiatów dydaktycznych w formie gotowych konspektów lekcji, scenariuszy różnych gier i ćwiczeń, filmów, serwi­sów w Internecie)

-        Spotkania z osobami zajmującymi się ochroną przeciwpowodziową (specjaliści, władze lokalne)

-        Konkursy, quizy, inscenizacje, prace plastyczne, literackie

-        Zajęcia terenowe i wywiady z mieszkańcami (szukanie i utrwalanie „znaków wielkiej wody", wspomnienia dotyczące przeszłych powodzi)

-        Przygotowywanie i organizowanie wystaw (opracowanie lokalnej historii powodzi na podstawie materiałów historycznych i wspomnień mieszkańców)

-        Ćwiczenia praktyczne (prezentację i popularyzację prawidłowych zachowań w czasie powodzi)

-        Wycieczki (zapoznawanie się z technicznymi metodami ochrony - wały, zbiorniki retencyjne).

Najciekawsze dla młodzieży z pewnością będą wszelkiego rodzaju zajęcia terenowe, spotkania, warsztaty itp.

 

Edukacja dorosłych poprzez dzieci

Bezpośrednia edukacja dorosłych jest trudna, a jej skuteczność niewielka, gdyż w zorganizowanej formie można by ją prowadzić jedynie w postaci dobrowolnych kursów i szkoleń. Jest jednak mało prawdopodobne, by ten rodzaj szkoleń i kursów znalazł szerszy oddźwięk. Dlatego też w wielu krajach na świecie wykorzystuje się w edukacji dorosłych oddziaływanie dzieci na rodziców. Dobrym pomysłem są tutaj, inicjowane przez władze lokalne, wspólne przedsięwzięcia (np. Konkursy) w zakresie ochrony przed powodzią w których uczestniczyliby: młodzież szkolna, rodzice, mieszkańcy, różne firmy i instytucje.

 

Konkurs ekologiczny

Jest to konkurs międzyszkolny, organizowany przez władze samorządowe, odmienny w swojej formule od popularnych olimpiad ekologicznych. Jego ideą jest włączenie do realizacji konkretnych planów samorządu (poprzez specjalnie opracowane, praktyczne zadania konkursowe) jak największej grupy mieszkańców. Konkurs powinien odbywać się na apel władz samorządowych skierowany do dzie­ci i młodzieży. Taki apel mógłby na przykład brzmieć:

 

„Mieszkamy na terenie, który jest zagrożony powodzią. Chcemy się przed nią i jej skutkami zabezpieczyć, ale musicie nam pomóc".

Zadania konkursowe mogłyby wtedy dotyczyć:

-        Zebrania informacji o zasięgu ostatnich lokalnych powodzi i powodzi historycznych (na podstawie wywiadów i ankiet przeprowadzonych wśród dorosłych)

-        Szacunkowego wyznaczenia (na podstawie tych ankiet) „map zalewów"

-        Zebrania istniejącej dokumentacji powodziowej znajdującej się w rękach prywatnych (fotografii, opisów, filmów video)

-        Zinwentaryzowania „znaków wielkiej wody" itp.

Efekty zadań konkursowych powinny zostać opracowane i przedstawione wszystkim mieszkańcom, na przykład w formie wystawy.

Takie inicjowanie współpracy różnych grup społecznych lub zawodowych jest o tyle ważne, że przyczynia się do integracji środowiska lokalnego. Integracja, kształtowanie poczucia przynależności do wspólnoty, tworzenie więzi środowiskowych i międzypokoleniowych zwiększa poczucie bezpieczeństwa i ułatwia radzenie sobie w sytuacjach kryzysowych. Psychologowie twierdzą, że więcej depresji i samobójstw występuje po powodzi na terenie, gdzie społeczności są mało zintegrowane. Mieszkańcy na takich terenach czują się osamotnieni, bezradni, zdani tylko na siebie.

Integrowanie społeczności lokalnej jest jednak zadaniem trudnym i długotrwałym. Aby zapoczątkować ten proces, należy wspierać wszelkie inicjatywy lokalne, choćby takie, jak budowa wodociągu, sieci gazowej, kanalizacji itp.

Do góry   Wróć